Khi hỏi mua quạt hút công nghiệp, câu hỏi đầu tiên người bán thường nhận được là "quạt bao nhiêu HP?". Thực ra công suất motor chỉ là kết quả cuối cùng. Để chọn đúng quạt, cần đi theo trình tự: tính lưu lượng cần thiết, tính cột áp mà hệ thống đòi hỏi, chọn quạt có điểm làm việc phù hợp, rồi mới suy ra công suất motor.
Các thành phần trở lực khi tính cột áp quạt hút
Bài viết này trình bày các công thức cơ bản, cách đọc đường đặc tính và một ví dụ tính trọn vẹn. Sau khi có số liệu, bạn có thể đối chiếu với các model trong danh mục quạt hút công nghiệp của Nextfan.
1. Các đại lượng cần biết
| Đại lượng | Ký hiệu | Đơn vị thường dùng | Quy đổi |
|---|---|---|---|
| Lưu lượng | Q | m³/h, m³/s, CFM | 1 m³/s = 3.600 m³/h; 1 CFM ≈ 1,7 m³/h |
| Cột áp (áp suất toàn phần) | ΔP | Pa, mmH₂O | 1 mmH₂O ≈ 9,81 Pa |
| Vận tốc | v | m/s | |
| Công suất | P | kW, HP | 1 HP ≈ 0,746 kW |
| Hiệu suất quạt | η | % | Thường 50 đến 85 phần trăm tùy loại và điểm làm việc |
2. Bước 1: Tính lưu lượng
Tùy mục đích, có ba cách tính lưu lượng chính.
2.1. Theo số lần trao đổi không khí (thông gió chung)
Q = V × n
Trong đó V là thể tích không gian (m³), n là số lần trao đổi khí mỗi giờ. Cách này dùng cho thông gió làm mát nhà xưởng, kho, tầng hầm, nhà vệ sinh. Số lần trao đổi khí lấy theo tiêu chuẩn thiết kế và kinh nghiệm cho từng loại không gian.
2.2. Theo vận tốc tại miệng hút (hút cục bộ)
Q = 3.600 × A × v
Trong đó A là diện tích miệng chụp hoặc mặt cửa buồng (m²), v là vận tốc cần thiết (m/s). Dùng cho chụp hút khói bếp, buồng sơn, chụp hút bể hóa chất.
2.3. Theo đường kính ống và vận tốc ống (hút bụi)
Q = 3.600 × (π × D² / 4) × v
Trong đó D là đường kính ống (m), v là vận tốc vận chuyển bụi trong ống. Dùng cho hệ thống hút bụi gồm nhiều cổng hút máy.
Sau khi có lưu lượng từng điểm, cộng các điểm hoạt động đồng thời, rồi cộng thêm dự phòng rò rỉ (thường khoảng 5 đến 15 phần trăm tùy chất lượng thi công ống).
Tính lưu lượng thông gió nhà xưởng theo số lần trao đổi khí
3. Bước 2: Tính cột áp hệ thống
Cột áp quạt phải bằng tổng tổn thất áp suất trên tuyến khí có trở lực lớn nhất. Các thành phần:
3.1. Tổn thất ma sát trên ống thẳng
Tổn thất ma sát tỷ lệ với chiều dài ống và bình phương vận tốc, nghịch với đường kính. Trong thực hành, kỹ sư thường dùng biểu đồ hoặc bảng tra tổn thất ma sát theo mét ống (Pa/m) ứng với lưu lượng và kích thước ống, rồi nhân với chiều dài.
3.2. Tổn thất cục bộ
Tại co, tê, côn, van, miệng hút, chụp xả, tổn thất được tính theo công thức:
ΔP cục bộ = ζ × (ρ × v² / 2)
Trong đó ζ là hệ số tổn thất cục bộ (tra bảng theo hình dạng chi tiết), ρ là khối lượng riêng không khí (khoảng 1,2 kg/m³ ở điều kiện thường), v là vận tốc tại chi tiết. Thành phần ρ × v² / 2 gọi là áp suất động. Ví dụ với v = 15 m/s, áp suất động khoảng 1,2 × 225 / 2 = 135 Pa. Một co 90° bán kính lớn có ζ khoảng 0,2 đến 0,3 sẽ gây tổn thất khoảng 27 đến 40 Pa.
3.3. Tổn thất qua thiết bị
Lọc bụi túi vải, cyclone, tấm làm mát, than hoạt tính, tháp rửa khí, lọc tĩnh điện, tiêu âm đều có trở lực, thường do nhà sản xuất thiết bị cung cấp. Với túi lọc, cần lấy trở lực ở trạng thái đã bám bụi chứ không phải túi mới.
Chi tiết hơn về cách tính và các hệ số tham khảo, bạn có thể đọc bài cách tính cột áp quạt hút.
4. Bước 3: Chọn quạt theo đường đặc tính
Mỗi quạt có một đường đặc tính (đường cong P–Q) do nhà sản xuất đo, cho biết ở mỗi mức cột áp, quạt cho ra bao nhiêu lưu lượng. Hệ thống đường ống cũng có đường đặc tính hệ thống, gần đúng là một đường parabol: trở lực tăng theo bình phương lưu lượng.
Giao điểm giữa đường đặc tính quạt và đường đặc tính hệ thống là điểm làm việc thực tế. Một quạt được chọn tốt khi:
- Điểm làm việc đạt hoặc vượt nhẹ lưu lượng và cột áp yêu cầu.
- Điểm làm việc nằm trong vùng hiệu suất cao của quạt, không quá sát đỉnh áp (vùng dễ mất ổn định) hoặc quá về phía lưu lượng lớn (hiệu suất thấp, motor dễ quá tải).
- Có dự phòng hợp lý, thường khoảng 10 đến 15 phần trăm cho lưu lượng hoặc cột áp, để bù sai số thi công và sự xuống cấp theo thời gian.
Nếu chỉ có lưu lượng tối đa trên catalogue mà không có đường đặc tính, bạn chưa thể biết quạt có đáp ứng được hệ thống hay không. Hãy yêu cầu nhà cung cấp đưa đường đặc tính hoặc bảng thông số ở nhiều mức cột áp.
5. Bước 4: Tính công suất motor
Công suất trên trục quạt được tính theo công thức:
P trục (kW) = Q (m³/s) × ΔP (Pa) / (1.000 × η quạt)
Công suất motor cần chọn:
P motor = P trục × k / η truyền động
Trong đó η truyền động khoảng 0,95 đến 0,98 với curoa, gần 1 với truyền động trực tiếp; k là hệ số dự phòng, thường 1,1 đến 1,3 tùy công suất và điều kiện khởi động. Sau đó chọn motor có công suất tiêu chuẩn gần nhất lớn hơn (ví dụ 5,5; 7,5; 11; 15; 18,5; 22 kW).
6. Ví dụ tính trọn vẹn
Đề bài: Một hệ thống hút khí nóng từ khu máy ép nhựa cần lưu lượng 20.000 m³/h, đường ống dẫn ra ngoài dài, có vài co và chụp xả. Tổng trở lực tính toán là 800 Pa. Chọn quạt ly tâm có hiệu suất tại điểm làm việc khoảng 70 phần trăm, truyền động curoa.
Bước 1: Đổi lưu lượng: 20.000 / 3.600 ≈ 5,56 m³/s.
Bước 2: Công suất trục: 5,56 × 800 / (1.000 × 0,70) ≈ 6,35 kW.
Bước 3: Công suất motor với hệ số dự phòng 1,15 và hiệu suất truyền động 0,96: 6,35 × 1,15 / 0,96 ≈ 7,6 kW.
Bước 4: Chọn motor tiêu chuẩn. Kết quả 7,6 kW sát với cấp 7,5 kW. Vì kết quả hơi vượt 7,5 kW, cần xem lại đường đặc tính thực của quạt: nếu hiệu suất thực tế cao hơn 70 phần trăm thì 7,5 kW (10 HP) có thể đủ; nếu không chắc chắn, chọn motor 11 kW (15 HP) để an toàn, hoặc chọn model quạt có hiệu suất cao hơn tại điểm làm việc.
Ví dụ này cho thấy vì sao không thể chọn quạt chỉ bằng công suất: cùng 20.000 m³/h nhưng nếu trở lực chỉ 200 Pa (thông gió ngắn), công suất cần chỉ khoảng một phần tư; nếu trở lực 2.500 Pa (hút bụi có túi lọc), công suất cần gấp hơn ba lần.
7. Định luật quạt: thay đổi tốc độ thì điều gì xảy ra?
Với cùng một quạt và cùng một hệ thống, khi thay đổi tốc độ quay n (bằng puli hoặc biến tần):
- Lưu lượng tỷ lệ thuận với tốc độ: Q2 / Q1 = n2 / n1.
- Cột áp tỷ lệ với bình phương tốc độ: P2 / P1 = (n2 / n1)².
- Công suất tỷ lệ với lập phương tốc độ: N2 / N1 = (n2 / n1)³.
Hệ quả thực tế rất quan trọng:
- Giảm tốc độ 20 phần trăm, lưu lượng giảm 20 phần trăm nhưng công suất giảm khoảng 49 phần trăm. Đây là lý do biến tần tiết kiệm điện rất tốt cho quạt chạy non tải.
- Tăng tốc độ để "quạt mạnh hơn" thì công suất tăng rất nhanh. Tăng tốc độ 10 phần trăm, công suất tăng khoảng 33 phần trăm, motor có thể quá tải. Ngoài ra cánh có giới hạn tốc độ an toàn, không được vượt.
8. Ảnh hưởng của nhiệt độ khí
Khi hút khí nóng, khối lượng riêng không khí giảm, quạt tạo ra cột áp thấp hơn (tính bằng Pa) và tiêu thụ công suất ít hơn so với khí ở nhiệt độ thường. Tuy nhiên, nếu quạt khởi động khi khí còn nguội (ví dụ lò chưa nóng), motor phải chịu tải lớn hơn. Vì vậy, với quạt hút khí nóng, công suất motor nên được kiểm tra ở cả điều kiện khởi động nguội. Ngoài ra, vật liệu, ổ bi và kiểu truyền động phải phù hợp nhiệt độ làm việc.
9. Những sai lầm khi tính toán
- Lấy lưu lượng tối đa trên catalogue (tại áp bằng 0) làm lưu lượng thực tế.
- Bỏ sót trở lực của lọc, tấm làm mát, lưới chắn, chụp xả.
- Chọn ống nhỏ để tiết kiệm vật tư, làm vận tốc và trở lực tăng vọt, buộc phải dùng quạt lớn hơn.
- Không tính hệ số đồng thời, dẫn tới quạt quá lớn so với thực tế vận hành.
- Dự phòng quá nhiều, quạt làm việc xa vùng hiệu suất cao, tốn điện và ồn.
10. Kết luận
Chọn quạt hút công nghiệp đúng là đi từ nhu cầu (lưu lượng), qua hệ thống (cột áp), đến thiết bị (đường đặc tính, hiệu suất) rồi mới tới motor. Làm đúng trình tự giúp quạt chạy đúng hiệu quả mong muốn, tiết kiệm điện trong nhiều năm vận hành và tránh những lần thay quạt tốn kém.
Nếu bạn đã có lưu lượng và cột áp, hãy đối chiếu với các model trong danh mục quạt hút công nghiệp. Nếu chưa, gọi 0913.834.085 để kỹ thuật Nextfan hỗ trợ khảo sát và tính toán cho công trình của bạn.


Nhận xét
Đăng nhận xét